• .
  • .
  • .

Απελευθέρωση Θεσσαλονίκης 30/10/44. Οι Γερμανοί φεύγουν, οι αντάρτες έρχονται στο βασίλειο του ταγματασφαλίτη. Ο ΕΛΑΣ Μακεδονίας απειθαρχεί και απελευθερώνει την πόλη.

Οκτωβρίου 29, 2017
Από

Εφημερίδα  «Μακεδονία»: «Η ιστορική 30ή Οκτωβρίου 1944 είναι η «ημέρα της ελληνικής χαράς, της απαλλαγής της ελληνικής πατρίδος από μιαν τυραννίαν παρομοίαν της οποίας δεν εγνώρισε διά μέσου των αιώνων».

Η  Θεσσαλονίκη είναι  η πρώτη μεγάλη ελληνική πόλη που απελευθερώνεται από το ΕΑΜ- ΕΛΑΣ . Η «εαμοκρατία» στην πόλη θα συμβάλλει σημαντικά στο έργο της ανασυγκρότησης της και στην αποφυγή της αιματοχυσίας όπως στην Αθήνα τον Δεκέμβρη.

Η  εκλεγμένη Λαϊκή Επιτροπή αναλαμβάνει την ευθύνη και η Εθνική Πολιτοφυλακή την τάξη, ενώ διάφορες επιτροπές  διαχειρίζονται ζωτικούς τομείς της λειτουργίας της πόλης και των δημοτικών υπηρεσιών, όπως την ύδρευση, τον επισιτισμό, τη συγκοινωνία κ.α. Παράλληλα, άρχισε  η παραπομπή  των δοσιλόγων στη δικαιοσύνη, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη,  διαδικασία που ανακόπηκε  όμως στην Ελλάδα από το κράτος των νικητών του εμφυλίου.

«Οι Γερμανοί νιώθουν ασφυκτικά την πίεση και βιάζονται ν’ αποχωρήσουν. Πίσω τους αφήνουν συντρίμμια. Ανατινάζουν αποθήκες, πετρέλαια, εγκαταστά­σεις, δρόμους, γέφυρες, βαγόνια, ατμομηχανές, τον μεγάλο λιμενοβραχίονα της πόλης και όσα επιταγμένα καΐκια και μικρά πλοία ήταν αραγμένα μέσα στο λιμάνι και κατά μήκος της παραλίας, επειδή φοβούνται απόβαση των Βρετανών. Ακόμα και τις γραμμές του τρένου τις ανατινάζουν μία μια σε κάθε σημείο σύνδεσής τους.

Οι ελασίτες προσπαθούν να περισώσουν ό,τι μπορούν.

Τους αλευρόμυλους Αλλατίνι διασώζει λόχος του εφεδρικού ΕΛΑΣ μυλεργατών, που με 120 άτομα αποτρέπει την ανατίναξη των σιταποθηκών και των αλευρόμυλων Αλλατίνι, που είχαν παγιδευτεί με εκρηκτικά.

Άλλες ομάδες ελασιτών διασώζουν το παγιδευμένο κεντρικό υδραγωγείο της πόλης στην περιοχή της Παναγίας Φανερωμένης και το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της Ηλεκτρικής Εταιρίας (σημερινές εγκαταστάσεις της ΔΕΗ στην Αγ. Δημητρίου), ενός από τα τρία εργοστάσια που λειτουργούν στην πόλη, κ.ά.

Οι ελασίτες αντάρτες τους καταδιώκουν: «Η τέτοια πυκνή και δυναμική παρουσία του ΕΛΑΣ στην πεταλική περίμετρο της Θεσσαλονίκης με τις σφοδρές συγκρούσεις, ήταν πλήρης αιφνιδιασμός για τους Γερμανούς και τους πράκτορές τους και ανάγκασε τους καταχτητές να συντομεύσουν την παραμονή τους στη Θεσσαλονίκη πάνω από 10 μέρες και στις 30 του Οχτώβρη του 1944, μετά το μεσημέρι, τμήματά μας κατέλαβαν όλη την πόλη και άλλα μας τμήματα, σε συνεχή επαφή με τον εχθρό, τον καταδίωξαν μέχρι τα γιουγκοσλαβικά σύνορα, προκαλώντας του σοβαρές απώλειες».

Απώλειες έχουν και οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Όταν οι Γερμανοί και αρκετοί συνεργάτες τους αναγκάζονται να συμπτυχθούν στα υψώματα του Ωραιοκάστρου, συγκρούονται με το 2ο Τάγμα του 13ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, με αρκετές απώλειες και από τις δύο πλευρές». Μάρκου Βαφειάδη, Απομνημονεύματα

Το ΕΑΜ θα διατηρήσει μέχρι τις 17 Ιανουαρίου 1945 -ουσιαστικά έως τα μέσα Φεβρουαρίου- τον πλήρη έλεγχο της πόλης, όταν ο E.Λ.A.Σ. θα αποσυρθεί με τη Συνθήκη της Βάρκιζας.

Η 30η Οκτωβρίου 1944 όμως θα μείνει χαραγμένη για πάντα στην ιστορική μνήμη της πόλης και είναι χαρακτηριστική η  περιγραφή του Γιώργου Ιωάννου για εκείνη την ημέρα :

«Στο μεταξύ τα χωνιά ωθούσαν τον κόσμο προς την πλατεία της Αγια-Σοφιάς. Εκεί κατέληγαν όλα τα αφρισμένα ποτάμια. Από την οδό της Αγίας Σο­φίας κατέβαιναν, σαρώνοντας τις γειτονιές, τα παιδιά -και όχι μόνο τα παιδιά- του Κουλέ Καφέ, του Άγιου Παύλου, της Ακρόπολης, της Κασσάνδρου. Το Τσινάρι, Εσκί-Ντελίκ, Προφήτης Ηλίας, Διοικητήριο κατέβαιναν τη Βενιζέλου (…) Από το Βαρδάρι πάλι ερχόταν, ξυπόλητη, ρακένδυτη, πειναλέα, σπαρταρώντας από ενθουσιασμό, η Ραμόνα, η Eφτάλoφος, ο Παλιός Σταθμός, η Νεά­πολη, η Σταυρούπολη, ενώ, αντίθετα, από ανατολικά κατάφταναν μέσα σε σκόνη και αλαλαγμό, με τρομπέτες, παντιέρες, λάβαρα και χωνιά, η Τού­μπα -“Τούμπα – Στάλινγκραντ” έλεγαν μόνοι τους, ­η Αγία Φωτεινή, η Ευαγγελίστρια, η Τριανδρία, ακόμα και η τόσο μακρινή Καλαμαριά. Πλημύρισαν δρόμοι και πλατείες. Πανζουρλισμός. Φι­λιόμασταν, αγκαλιαζόμασταν, χαϊδευόμασταν, δεν ξέραμε τι λέμε από την ταραχή μας. Λέγαμε “Χρι­στός Ανέστη”, λέγαμε “Ελευθερία”, “Ποτέ ξανά”. Σάμπως να ’ταν στο χέρι μας. Αλλά έτσι νομίζεις σε τέτοιες στιγμές».

Την  παρέλαση που ακολουθεί, την καταγράφει  ο Τόλης Καζαντζής:

«Απ’ το Ιπποδρόμιο κατέβαιναν χαρούμενες παρέες με σημαίες, άλλες ελληνικές κι άλλες ρώσικες με σφυροδρέπανα, και σε λιγάκι ο δρό­μος προς τον Πύργο και τα πεζοδρόμια πήξανε στον κόσμιο που ανυπομονούσε. Βγήκανε δυο με το χουνί και φώναξαν πως “O απελευθερωτικός στρατός, ο τιμημένος ΕΛΑΣ βρίσκεται στο Βαρ­δάρι”. Ο κόσμος ζητωκραύγασε και μεις καταφέ­ραμε να σκαρφαλώσουμε στη μαρκίζα του σινεμά “Ηλύσια” κι από κει τα βλέπαμε όλα. Από παντού αντηχούσαν τραγούδια, στα μπαλκόνια απλώσα­νε ο κόσμος τις σημαίες.

...) Ώσπου άρχισε η παρέλαση: Μπροστά πηγαίνανε καμιά κατοσταριά καβαλαραίoι, αρματωμένοι σαν αστακοί, με γενειάδες κι αυτόματα και φυσεκλίκια χιαστί στο στήθος. Ύστερα έρχονταν οι πεζοί, κι αυτοί το ίδιο αρματωμένοι, και πιο πίσω καμιά πεντακοσαριά παιδιά που κουβαλούσανε καμένα γερμανικά όπλα, απ’  αυτά που μέρες πριν καίγανε οι Γερμανοί αβέρτα. Αυτούς, δεν ξέρω ποιος τους πρωτοείπε “η καμένη μεραρχία” και σε λιγάκι έτσι τους φώναζε όλος ο κόσμος. Μετά ακολουθούσε μπουλούκι ο κόσμος. Εκεί να δεις σημαίες ελληνικές και ρώσικες, και σηκωμένη τη γροθιά απάνω στα μπαλκόνια, και “θα σας κατε­βάσουμε” φωνάζανε σ’ όσους παρακολουθούσαν από κει. Στο μεταξύ, ο κόσμος που περίμενε στα πεζοδρόμια μπουκάρισε στο δρόμο κι αγκάλιαζε τους αντάρτες. Μερικοί είχανε φέρει και γλυκά και τους κερνούσανε, άλλοι μπαίνανε μες στις γραμμές των ανταρτών και τραγουδούσαν όλοι μαζί αγκαλιασμένοι».

Είχε προηγηθεί η διείσδυση των δυνάμεων  του EΛAΣ  από πολλές πλευρές της πόλης και  μέχρι το μεσημέρι  της 30ης  Οκτωβρίου οι αντάρτες εξασφάλισαν πλήρως τον έλεγχο της πόλης.

Η πρώτη ομάδα ελασιτών που μπήκε στην πόλη με ένα τάγμα από τα δυτικά έχει επικεφαλής τον ταγματάρχη Κώστα Συνεφάκη (καπετάν Νικήτα), διοικητή του 50ου συντάγματος του EΛAΣ, που με την 11η Μεραρχία είχε μεταφερθεί με πλοιάρια από τις ακτές της Πιερίας. Αντί να τιμηθεί, ο πρώην υπολοχαγός επ’ ανδραγαθεία του ελληνο-ιταλικού πολέμου θα δολοφονηθεί στις 25 Μαρτίου 1945, στην Κατερίνη από Εθνικοφύλακες και παρακρατικούς. 

Μετά το μεσημέρι, ο καπετάνιος της Ο.Μ.Μ., Μάρ­κος Βαφειάδης, στέλνει το  ιστορικό τηλεγράφημα:

«Τμήματά μας εισήλθαν Θεσσαλονίκη σήμερον 3ην μετά μεσημβρία, στοπ, λαός Θεσσαλονίκης έξαλλος από ενθουσιασμό διατρέχει οδούς πό­λεως εναγκαλιζόμενος αντάρτες, στοπ, εργοστά­σια ηλεκτρισμού και μύλος Αλατίνι κατόπιν επεμβάσεως Ε.Λ.Α.Σ., διεσώθηκαν, στοπ. Εστία εθνοπροδοτών ΧΑΝ παρέδωσε βαρύ οπλισμό, στοπ…». 

Ο εορτασμός της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης τιμήθηκε για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο το 1945 και μετά από 35 χρόνια το 1980. Στις 30 Οκτωβρίου 1980, επί δημαρχίας Μιχάλη Παπαδόπουλου και πρόταση του Κωστή Μοσκώφ τότε δημοτικού σύμβουλου και υπεύθυνου πολιτιστικών, εορτάσθηκε ξανά η επέτειος της απελευθέρωσης της πόλης.

Ο εορτασμός συνεχίστηκε  και  από τον δήμαρχο Θ. Μαναβή μέχρι το 1986, οπότε  ο νεοδημοκράτης Σωτ. Κούβελας που εκλέχθηκε δήμαρχος και έμεινε στην ιστορία με την τρύπα του μετρό την κατήργησε και από το 1989  απαγορεύθηκε  κάθε εορτασμός της επετείου, γιατί είναι  μια επέ­τειος που ενοχλεί. Ο εορτασμός της επετείου της απελευθέρωσης της πόλης καθιερώθηκε  το 2016 με προεδρικό διάταγμα με δήμαρχο τον  Γ. Μπουτάρη ο οποίος δήλωσε :

«Είναι γεγονός ότι καθυστέρησε να εμφανιστεί και να ενταχθεί στα ιστορικά γεγονότα της πόλης η μέρα της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης από τα γερμανικά στρατεύματα. Ως διοίκηση του Δήμου, υποστηρίξαμε την πρόταση του τότε επικεφαλής της δημοτικής παράταξης ‘’Θεσσαλονίκη – Ανοιχτή Πόλη’’ και σημερινού βουλευτή, Τριαντάφυλλου Μηταφίδη, και την θέσαμε σε ψηφοφορία. Έκτοτε, καλλιεργούμε βήμα – βήμα το έδαφος, προκειμένου να μπει στη συνείδηση της πόλης η επέτειος αυτή, αρχής γενομένης από τη μετονομασία του δρόμου μπροστά από το Βασιλικό Θέατρο σε οδό 30ής Οκτωβρίου».

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων 30 Οκτωβρίου 2017

1. Επίσημη Δοξολογία και επιμνημόσυνη δέηση στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου, ώρα 10:15
2. Κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο του Γ΄ Σώματος Στρατού, ώρα 11:00.
3. Πανηγυρικός εορτασμός στο χώρο της αναθηματικής πλάκας (μπροστά από το Βασιλικό Θέατρο), ώρα 12:15. Ομιλίες και χαιρετισμοί : • Δημάρχου Θεσσαλονίκης, • Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής της 30ης Οκτωβρίου • Εκπροσώπου της Κυβέρνησης Απότιση φόρου τιμής με εναπόθεση λουλουδιών στην αναθηματική πλάκα που είναι αφιερωμένη στην 30η Οκτωβρίου συνοδεία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Δήμου Θεσσαλονίκης σε υπαίθρια συναυλία.
4. Εγκαίνια Έκθεσης «Θεσσαλονίκη, μέρες κατοχής και απελευθέρωσης», με αρχειακό υλικό και τεκμήρια της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου από διάφορους φορείς της πόλης. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν στο ισόγειο του κτηρίου της Διεύθυνσης Μελετών Αρχιτεκτονικού Έργου του Δήμου Θεσσαλονίκης (οδός Αγγελάκη 13), στις 19:30. Διάρκεια Έκθεσης: 27 Οκτωβρίου 2017 έως 8 Νοεμβρίου 2017
Μοιραστείτε το άρθρο!!!

    Σχολιάστε

    Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

    *


    6 + 5 =