19-21/6/1913 ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ: Η φονικότερη μάχη της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Ιουνίου 21, 2018
Από

Κατάθεση στεφάνων στο μνημείο στο Μελισσοχώρι για την 105η επέτειο της μάχης Κιλκίς- Λαχανά.

Με αφορμή τον εορτασμό της  105ης επετείου από την μάχη ΚΙΛΚΙΣ-ΛΑΧΑΝΑ του 1913. 

Της ΝΑΤΑΣΑΣ ΜΠΟΖΙΝΗ*. 

Η φονικότερη μάχη των Βαλκανικών Πολέμων ήταν αυτή που διεξήχθη επί τρία 24ωρα στο Κιλκίς και τον Λαχανά. Η σημασία της δεν περιορίζεται μονάχα στην απελευθέρωση της περιοχής. Η έκβαση αυτής της μάχης έκρινε, σε μεγάλο ποσοστό, τους διεθνείς συσχετισμούς, τα σύγχρονα γεωγραφικά όρια και τις συνθήκες που ακολούθησαν.

 Επίσης, τα όσα «ανορθόδοξα» συνέβησαν, σύμφωνα με τις γνωστές στρατιωτικές τακτικές της εποχής, έκαναν αυτήν τη στρατιωτική επιχείρηση να αποκτήσει διαχρονική αξία για μελέτη, σε στρατιωτικές σχολές της Ελλάδας και του εξωτερικού, από τότε μέχρι και σήμερα…

Οι ειδικές συνθήκες

Η απελευθέρωση του Κιλκίς είναι στενά συνδεδεμένη με τη ΙΙ Μεραρχία. Τη μοναδική που εξαπέλυσε νυχτερινή αιφνιδιαστική επίθεση στις 21 Ιουνίου και 6 ώρες μετά είχε καταφέρει τη διάσπαση του βουλγαρικού στρατεύματος.

Λίγα 24ωρα πριν, ο διοικητής της είχε πετύχει την εκκαθάριση της Θεσσαλονίκης από τους Βούλγαρους με το σχέδιο που είχε εκπονήσει για την αντιμετώπιση της βουλγαρικής φρουράς της πόλης και άρχισε να το εφαρμόζει αμέσως μετά την έγκρισή του από το Γενικό Στρατηγείο και την απροειδοποίητη επίθεση του βουλγαρικού στρατού, χωρίς να έχει προηγηθεί κήρυξη πολέμου.

Αϋπνοι και εξαντλημένοι, οι Ελληνες μαχητές μετακινούνται αμέσως προς το μέτωπο του Κιλκίς. Εκεί οι Βούλγαροι έχουν ήδη κατασκευάσει σημαντικά οχυρωματικά έργα. Η περιοχή είναι ιδανική για όποιον έχει προηγηθεί. Το πεδίο είναι εντελώς ανοιχτό και προσφέρει τέλεια παρατήρηση και τομείς για να αναπτυχθεί το πυροβολικό.

Οι Βούλγαροι το έχουν εξασφαλίσει και μπορούν να ελέγξουν τις Σέρρες, το Σιδηρόκαστρο, τη Δοϊράνη και τις γέφυρες του ποταμού Στρυμόνα. Παράλληλα ανεφοδιάζονται και αποσύρονται εξίσου εύκολα.

Αντίθετα, όλα όσα ακολούθησαν στον τρόπο που τα ελληνικά στρατεύματα οργανώθηκαν και έδρασαν για να αντιμετωπίσουν τη βουλγαρική διάταξη δεν προμήνυαν τη σημαντική νίκη, που τελικά πέτυχαν.

Επιγραμματικά και σύμφωνα με το ιστορικό της μάχης οι συνθήκες ήταν οι εξής:

Το Γενικό Στρατηγείο απείχε πολύ από τα πεδία της μάχης. Η αλληλογραφία και η αντίδραση στις εξελίξεις δεν ήταν άμεση. Κάθε μεραρχία ενεργούσε μόνο σε συνεννόηση με το Γενικό Στρατηγείο και όχι σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες.

Το Γενικό Στρατηγείο είχε την απ’ ευθείας διοίκηση των 8 μεραρχιών και αποκτούσε εικόνα της κατάστασης μόνο τις απογευματινές ώρες, που έφταναν οι αναφορές των μεράρχων. Επρεπε να τις μελετήσει, να τις συνδυάσει και να αποστείλει τις εντολές.

Οι εντολές… έπρεπε και να αποκρυπτογραφηθούν, αλλά αυτό δεν ήταν πάντα εφικτό, όπως συνέβη με την εντολή που έλαβε η ΙΙ Μεραρχία, η οποία τελικά κινήθηκε με πρωτοβουλία του διοικητή της και πέτυχε την απελευθέρωση του Κιλκίς.

Τέλος, ειδικά σε αυτήν τη μάχη οι εντολές δεν προέβλεπαν εφεδρείες, κυκλωτικές ενέργειες, άρα και ελιγμούς…

Κατά μέτωπο και με τη λόγχη έπρεπε να αντιμετωπιστεί ο εχθρός .

Δεν είναι τυχαίο επίσης ότι αμέσως μετά τη λήξη των Βαλκανικών Πολέμων συγκροτήθηκαν, για πρώτη φορά, στην Ελλάδα και τα Σώματα Στρατού. Παρ’ όλ’ αυτά επετεύχθη το ακατόρθωτο και με… ανορθόδοξο τρόπο.

Ο ελληνικός στρατός έτρεψε σε φυγή τα στρατεύματα των πρώην συμμάχων. Είναι 3.30 π.μ. και η ΙΙ Μεραρχία με διαταγή του Κ. Καλλάρη διασπά σε 6 ώρες τα οχυρά του εχθρού.

Ο δάσκαλος δεκανέας

Λινάρδος

Ο δεκανέας και δάσκαλος από την Αχαΐα, Κωνσταντίνος Λινάρδος, περιγράφει στο ημερολόγιό του: «Εις πυροβολισμός ηκούσθη και αμέσως πυρ ομαδόν. Ηρχισε να φωτίζη η ανατολή, ημείς έχοντες όπισθέν μας το φως δεν εβλέπομεν, αυτοί τουναντίον έβλεπον τους κινουμένους ημέτερους όγκους και φυσικά δεν επήγε χαμένο κανένα βλήμα. Με τον πρώτο πυροβολισμό ανεκατεύθημεν έως ότου δε αραιώσουμεν και καταλάβουμε μέρος εις την κορυφή λόφου, όπου ήτο σιταροκαλαμιά, αυτοί έρριψαν 4-5 πυρά ομαδόν και επηδούσαμε σαν κοκορόπουλα.

»Αυτή την στιγμή θα είχομεν πλέον του 1/3 της δυνάμεως απωλείας. Ενώ έκαστος προσεπάθη να προκαλυφθεί και επυροβολούμεν εις τον αέρα, έφθασαν οι του τρίτου τάγματος με εφ’ όπλου λόγχη αλαλάζοντες και φωνάζοντες εμπρός – εμπρός…».

Το τηλεγράφημα που απέστειλε η  ΙΙ Μεραρχία του Κ. Καλλάρη προς στο Γενικό Στρατηγείο για να αναγγείλει την νίκη.

Αυτό το χαρτί, με τα αχνά γράμματα, εμπιστεύθηκε στη γράφουσα η απόγονος της οικογένειας, Μαρία Καλλάρη, και δημοσιεύεται σήμερα για πρώτη φορά μεταφέροντας τη φόρτιση των στιγμών που έζησαν οι πρωταγωνιστές της ιστορίας.

Έχει ημερομηνία 21 Ιουνίου 1913 και ώρα 9.40:

«Αγγέλλω νίκην Κιλκίς

Εχθρός υποχωρεί εγκαταλείψας οχυρωμένας θέσεις του

Ηδη εγκαταλείπει και πόλιν

Πλευρική ραγδαίαν επίθεσις Μεραρχίας μου εδικαίωσε προσδοκίας σας

επενεγκούσα αποφασιστικήν έκβασιν αγώνος

Κ. Καλλάρης»

Ο «ανορθόδοξος» στρατιωτικός τρόπος απελευθέρωσης του Κιλκίς προκάλεσε το ενδιαφέρον ξένων στρατηγών της εποχής.

Ο Γάλλος στρατηγός Debeney, όταν επισκέφθηκε το 1913 το πεδίο της μάχης Κιλκίς-Λαχανά και έκπληκτος από τον τρόπο που αναπτύχθηκαν οι μεραρχίες για αυτή τη μάχη, δήλωσε: «Αυτή η τακτική δεν ήταν ούτε γαλλική ούτε γερμανική… ήταν απλά ελληνική».

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=370191

 

 Η  μάχη του Λαχανά

 

Η 1η και η 6η Μεραρχία δίνουν τη μάχη του Λαχανά.  Η 1η και η 6η Μεραρχία κινήθηκαν στον τομέα Λαχανά στις 19 Ιουνίου, με την 1η το απόγευμα να συγκρούεται με βουλγαρικές δυνάμεις στα υψώματα του Ζαρόχου, καταφέρνοντας να τις απωθήσει. Ελληνικά τμήματα μπήκαν λίγο αργότερα στη Μπέροβα, που είχε πυρποληθεί από τους Βουλγάρους, ενώ η 6η το πρωί έφτασε στην Άσσηρο, βρίσκοντας απέναντί της, οχυρωμένη στα υψώματα, την 1η Ταξιαρχία της βουλγαρικής 10ης Μεραρχίας, που ήταν ενισχυμένη με 12 επιπλέον πυροβόλα. Η επίθεση άρχισε στις 15.15 το απόγευμα, μετά από μονομαχία πυροβολικού: Οι Έλληνες στρατιώτες, πραγματοποιώντας επίθεση δια της λόγχης, είχαν καταλάβει ως το βράδυ τα υψώματα 605 και 544.

Στις 20 Ιουνίου, η 1η Μεραρχία συνέχισε την πορεία της σε δύο φάλαγγες, με την πρώτη να κατευθύνεται προς τον Λαχανά και να δέχεται πυρά στα μισά της αποστάσεως, με αποτέλεσμα να καθηλωθεί. Η δεύτερη φάλαγγα κινήθηκε προς τη Νικόπολη και τη Λιγκοβάνη (Ξυλόπολη), καταστρέφοντας σώματα κομιτατζήδων στη Νικόπολη, αλλά καθηλωνόμενη επίσης αργότερα.

Η 6η Μεραρχία βρήκε το πρωί απέναντί της εγκαταλειμμένα τα υπόλοιπα υψώματα, καθώς οι Βούλγαροι είχαν υποχωρήσει τη νύχτα προς τον Λαχανά, οπότε και προχώρησε και κατέλαβε τη Λιγκοβάνη, σταματώντας λόγω πυκνών εχθρικών πυρών από τα υψώματα στα βόρεια της Λιγκοβάνης. Ωστόσο, το «αδιέξοδο» έσπασε με την άφιξη ελληνικής μοίρας πεδινού πυροβολικού, που επέτρεψε στις δύο ελληνικές μεραρχίες να επιτεθούν, υπό την κάλυψη του μπαράζ των ελληνικών πυροβόλων, φτάνοντας σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από τις εχθρικές γραμμές.

Το πρωί δεν υπήρξε δράση, καθώς είχε δοθεί εντολή για συγκρότηση αποσπάσματος και αποστολή του στο Κιλκίς για ενίσχυση, και οι Βούλγαροι βρήκαν την ευκαιρία να αντεπιτεθούν, αναγκάζοντας την 6η Μεραρχία να συμπτυχθεί. Ωστόσο, όταν έγινε γνωστή η νίκη στο Κιλκίς, ανακλήθηκε το απόσπασμα, οπότε στις 15:00 και οι δύο μεραρχίες προχώρησαν σε γενική επίθεση εναντίον των βουλγαρικών χαρακωμάτων.

Η έφοδος και η ακόλουθη φονική μάχη διήρκεσαν μία ώρα, με τους Βούλγαρους να τρέπονται σε φυγή και να ακολουθεί καταδίωξή τους επί της οδού Θεσσαλονίκης- Σερρών. Αξίζει να σημειωθεί πως στη φονική μάχη του Λαχανά οι δύο μεραρχίες, με 18 τάγματα, είχαν αντιμετωπίσει 20 βουλγαρικά τάγματα. Οι ελληνικές απώλειες τους ανήλθαν στους 2.701 νεκρούς και τραυματίες.

 

Ο απολογισμός

Η μάχη του Κιλκίς-Λαχανά, η οποία άνοιξε τον δρόμο προς τον βορρά και διέλυσε τον «θρύλο» περί αήττητου του βουλγαρικού στρατού, θεωρείται, όχι αδίκως, μια από τις φονικότερες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Οι απώλειες του ελληνικού στρατού ανήλθαν συνολικά στους 8.828 νεκρούς και τραυματίες- με τον φόρο αίματος στο Κιλκίς να ανέρχεται στους 5.662 νεκρούς και τραυματίες και στον Λαχανά στους 2.701- ενώ του βουλγαρικού στους 6.971 νεκρούς και στους 6.000 αιχμαλώτους.

Οι βαριές απώλειες οφείλονται στο ότι πολλές από τις επιθέσεις έγιναν κατά μέτωπο και σε ακάλυπτο έδαφος, υπό τα πυρά του βουλγαρικού πυροβολικού, ενισχυμένου από Αυστριακούς αξιωματικούς, και εναντίον καλά προετοιμασμένων θέσεων.

https://www.huffingtonpost.gr/2016/06/21/maxi-kilkis-lahana_n_10508338.html

Κώστας Μαυραγάνης

Μοιραστείτε το άρθρο!!!

    Σχολιάστε

    Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

    *


    − 1 = 5